იტვირთება

მეთოდოლოგია

ფაქტ-მეტრის (FactCheck) მუშაობის პრინციპი დაფუძნებულია ჩვენს სარედაქციო კოდექსზე, რომელიც სრულად ეხმაურება Fact-Checker-თა საერთაშორისო ქსელის (International Fact-Checking Network -  IFCN) მიერ შემუშავებულ პრინციპებს.

ფაქტ-მეტრის მუშაობის სამი მთავარი პრინციპი:

  1. სიმართლის ძებნა - ფაქტ-მეტრის უპირველესი მიზანია, მკითხველს აჩვენოს სად არის სიმართლე;
  2. წყაროების გამჭვირვალობა - სტატიაში გამოყენებული ყველა წყაროს მითითება;
  3. მრავალჯერადი გადამოწმება - ფაქტების, მონაცემების იმდენჯერ და იმ რაოდენობის წყაროებით გადამოწმება, რამდენადაც ეს შესაძლებელია.

ფაქტ-მეტრის ყოველდღიური საქმიანობა

ნაბიჯი 1: გადასამოწმებელი განცხადებების მოპოვება - ფაქტ-მეტრის ანალიტიკოსები ცდილობენ ყველა განცხადებაში მოიძიონ ისეთი კომპონენტი, რომელიც გადამოწმებას ექვემდებარება. ანალიტიკოსების მუშაობის მთავარ პრინციპს ფაქტისა და მოსაზრების ერთმანეთისგან მკაფიო გამიჯვნა წარმოადგენს. ფაქტ-მეტრის კვლევის სფეროში შეიძლება მოექცეს ნებისმიერი ფაქტი, რაც ბუნებაში რეალურად მოხდა ან შეიძლებოდა მომხდარიყო. ასევე, გადასამოწმებელი განცხადებების ძიებისას, განსაკუთრებული ყურადღება, სტატისტიკური ინფორმაციის შემცველ გამონათქვამებზე მახვილდება.

სად ვპოულობთ გადასამოწმებელ ფაქტებს?

1. უპირველეს ყოვლისა, ფაქტ-მეტრის ანალიტიკოსები აქტიურად ადევნებენ თვალს ქვეყანაში მიმდინარე ამბებს და ყოველდღიურად ეცნობიან სხვადასხვა საინფორმაციო წყაროს;

2. შეუძლებელია ყველაფრის წაკითხვა და მოსმენა, თუმცა ანალიტიკოსები არჩევენ სანდო და აქტიურ ბეჭდურ თუ ონლაინ გამოცემას, სატელევიზიო არხს, რადიო სადგურს და ყოველდღიურ რეჟიმში აკვირდებიან მათ;

3. ფაქტ-მეტრის გუნდი ამონიტორინგებს პარლამენტისა თუ მთავრობის სხდომებს, ასევე, პოლიტიკოსთა მნიშვნელოვანი გამოსვლების ტრანსლაციებს;

4. ფაქტ-მეტრის ანალიტიკოსები უყურებენ სატელევიზიო დებატებს;

5. ფაქტ-მეტრის გუნდი იყენებს სპეციალურ საძიებო სისტემას, რომელიც საშუალებას გვაძლევს მოვიძიოთ დღის განმავლობაში თითოეულ მედიასაშუალებაში გასული მნიშვნელოვანი ახალი ამბები. ასევე, მოვიპოვოთ ამა თუ იმ პოლიტიკოსის განცხადებები. მსგავსი სერვისისთვის ფაქტ-მეტრის გუნდი იყენებს კომპანია „IPM კვლევების“ სპეციალურ მონიტორინგის სისტემას: www.mediamonitoring.ge/mms.

6. ფაქტ-მეტრის ანალიტიკოსები აქტიურად ეცნობიან პოლიტიკოსების/პარტიების სარეკლამო კლიპებს, კონკრეტული პარტიისა თუ პოლიტიკოსის ვებგვერდებს და სოციალური ქსელების ანგარიშებს;

7. წინასაარჩევნო პერიოდში, ანალიტიკოსები გადასამოწმებელ ფაქტებს პარტიებისა თუ პოლიტიკოსების საარჩევნო პროგრამებიდან და ფლაერებიდანაც ინიშნავენ.

8. ფაქტ-მეტრი გადასამოწმებელ განცხადებებს მკითხველისგანაც იღებს. ჩვენი შეთავაზების, „შეამოწმე შენი ფაქტის“ ფარგლებში, მკითხველს შეუძლია გამოაგზავნოს ნებისმიერი განცხადება, რომელიც შეიცავს ფაქტს და ფაქტ-მეტრის გუნდი მის გადამოწმებას ეცდება. მსგავს ფორმატში გადამოწმებულ სტატიებს აქვთ მინიშნება, რომ ისინი მკითხველის თხოვნის შესაბამისად გადამოწდნენ. მკითხველს გადასამოწმებელი ფაქტების გამოგზავნა შეუძლია როგორც ელ. ფოსტით (info@factcheck.ge), ისე ფაქტ-მეტრის „ფეისბუქ“ გვერდის „მესენჯერის“ საშუალებით. 

ნაბიჯი 2: გადასამოწმებელი თემების შერჩევა - ფაქტ-მეტრის გუნდისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია გადასამოწმებელი განცხადებების სწორად შერჩევა და დაპრიორიტეტება. ქვემოთ მოცემულია რამდენიმე ინდიკატორი, რის საფუძველზეც გადასამოწმებელი განცხადებების შერჩევა ხდება (ბუნებრივია, ერთი განცხადება ყველა ამ ინდიკატორს ვერ დააკმაყოფილებს, თუმცა გუნდი ცდილობს, რომ თემების შერჩევისას კრიტერიუმების უმეტესობა დაკმაყოფილებული იყოს):

1. თემების შერჩევისას, უპირველეს ყოვლისა, ისმება კითხვა: გადამოწმებადია თუ არა კონკრეტული განცხადება? არ მოწმდება იდეოლოგიები, უმეტეს შემთხვევაში არ მოწმდება სამომავლო პროგნოზები და ისეთი საკითხები, რისი შემოწმებაც ჩვენს შესაძლებლობებს აღემატება (მაგ. სახელმწიფო საიდუმლოს შემცველი ინფორმაცია, პირადი მონაცემების შემცველი ინფორმაცია და ა.შ.);

2. საზოგადოებრივი ინტერესი - მნიშვნელოვანია განისაზღვროს, რამდენად საინტერესოა კონკრეტული საკითხი საზოგადოებისთვის, ღირს მასზე ანალიტიკოსების დროისა და რესურსის დახარჯვა?

3. წინამდებარე პრინციპებიდან გამომდინარე, ფაქტ-მეტრის გუნდი ნაკლებ მნიშვნელობას ანიჭებს იმას, თუ ვინ აკეთებს განცხადებას. განცხადებების შერჩევა არ ხდება მათი ავტორების ცნობადობის მიხედვით, ჩვენი გუნდისთვის მნიშვნელოვანია ყველა ის ფაქტი და საკითხი, რაც საზოგადოების ინტერესის სფეროს წარმოადგენს;

4. წინააღმდეგობრივი საკითხები - ფაქტ-მეტრის გუნდი ცდილობს ისეთი განცხადებების გადამოწმებას, რომლებმაც საზოგადოებაში აზრთა სხვადასხვაობა გამოიწვიეს და მათ შესახებ არ არსებობს ცალსახა დასკვნა;

5. ასევე, მოწმდება ისეთი საკითხები, რომლებიც საზოგადოებაში აჩენს ბუნებრივ კითხვას - „ნეტავ ეს მართლაც ასეა“? ეს განსაკუთრებით მაშინაა თვალშისაცემი, როდესაც სრულიად ახალი, აქამდე უცნობი ფაქტი, საჯარო ხდება;

6. ჩვენი გუნდის მიზანია ისეთი განცხადებების გადამოწმებაც, რომლებზეც სოციალურ ქსელებში (Facebook, Twitter და ა.შ.) აქტიურად საუბრობენ;

7. არსებობს საკითხები, რომლებიც აუდიტორიის ყურადღებას სულ იქცევენ. საზოგადოებრივი აზრის კვლევების თანახმად, ასევე ჩვენი გუნდის გამოცდილებით, საქართველოს შემთხვევაში, ამ ეტაპზე, ასეთი საკითხებია: სამუშაო ადგილები, სიღარიბე, ოკუპირებული ტერიტორიები, განათლება, ადამიანის უფლებები, სოციალური დახმარებები, ბიუროკრატიის ხარჯები, სასამართლოს დამოუკიდებლობის საკითხი და ა.შ.

8. განსაკუთრებულ ყურადღებას იქცევს ისეთი განცხადებები, სადაც გაჟღერებულია სტატისტიკური მონაცემები. მათი გადამოწმება ყოველთვის მნიშვნელოვანი და საინტერესოა;

9. ბალანსის დაცვა - მართალია ფაქტ-მეტრის ანალიტიკოსები გადასამოწმებელ განცხადებებს ძირითადად მათში მოყვანილი ფაქტების გამო ირჩევენ, თუმცა ხშირად შეიძლება ისე მოხდეს, რომ ერთი პარტიის/პოლიტიკოსის უამრავი განცხადება შეგხვდეს, ხოლო სხვა პარტიის/პოლიტიკოსის - არც ერთი. ბუნებრივია, ამაში ჩვენი ბრალეულობა არ არის, თუმცა მაინც ვცდილობთ, რომ თანაბრად დავფაროთ ყველა პარტია/პოლიტიკოსი და მეტ-ნაკლებად თანაბარი რაოდენობის სტატიები მივუძღვნათ მათ განცხადებებს. აღნიშნული მიდგომა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას წინასაარჩევნო პერიოდში იძენს;

10. გადასამოწმებელი განცხადების შერჩევისას, ფაქტ-მეტრის რედაქტორი და ანალიტიკოსი ზუსტად საზღვრავენ, თუ რას ვამოწმებთ. მაგ. პოლიტიკოსის განცხადება: „თბილისის მერიაში საწვავის ხარჯი 8-ჯერ გაიზარდა, რბილი ავეჯის ხარჯი 2-ჯერ. ასევე, გაზრდილია ბიუროკრატიის ხელფასები და პრემიები. ეს არის გაფლანგული ფული“. ეს განცხადება რამდენიმე კომპონენტისგან შედგება და შესამოწმებელი ციტატები ერთმანეთისგან კარგად უნდა გაიმიჯნოს. მაგალითად, ვამოწმებთ სამივეს ერთად და ვაქვეყნებთ ერთ სტატიას თუ ვწერთ სამ სხვადასხვა სტატიას? ასევე, ვსვამთ კითხვას: შეგვიძლია თუ არა ბოლო ფრაზის - „ეს არის გაფლანგული ფული“ - გადამოწმება? თუ ამას პოლიტიკოსის პირად შეფასებად ჩავთვლით? ამდენად, სტატიაზე მუშაობა მხოლოდ მას შემდეგ იწყება, როცა ზუსტად ვიცით, თუ სად ვეძებთ სიმართლეს. 

ნაბიჯი 3: ფაქტის გადამოწმება და სტატიის მომზადება - როცა გადასამოწმებელი საკითხი შერჩეულია, იწყება ახალი, საკმაოდ რთული ეტაპი - ფაქტის გადამოწმება, ანუ Fact-Checking სტატიის მომზადება.

1. განცხადების დაზუსტება - ხშირად გაუგებარია, თუ რა იგულისხმა პოლიტიკოსმა ცალკეულ განცხადებაში, ან შესაძლოა მოიყვანა იმგვარი ფაქტი, რის წყაროსაც ვერ ვპოულობთ. შესაბამისად, განცხადების ავტორს ვუკავშირდებით და მის მიერ გაჟღერებული ფაქტობრივ ინფორმაციას ვაზუსტებინებთ. აღნიშნული გვეხმარება თავიდან ავიცილოთ კვლევის არასწორი გზით წარმართვა. თუმცა, ამავე დროს, მსგავსი დაზუსტებისას პოლიტიკოსი შესაძლოა თავდაპირველი ნათქვამის შელამაზებას ეცადოს. მაგ. თუ ხვდება, რომ ფაქტი შეცდომით დაასახელა, დაზუსტებისას შეიძლება თქვას, რომ მან სხვა რამ იგულისხმა (მისთვის უფრო ხელსაყრელი ფაქტი). ამ დროს რთულია გადაწყვიტო, თუ რომელი განცხადების გადამოწმებას ენიჭება პრიორიტეტი - იმას, რაც პირველად ითქვა, თუ იმას, რაც დაზუსტებისას ითქვა. მართალია, ყოველი კონკრეტული შემთხვევა ინდივიდუალურია, თუმცა ფაქტ-მეტრის ანალიტიკოსი მაინც იმ განცხადების გადამოწმებას ცდილობს, რაც საჯაროდ ითქვა, გასაგები მიზეზის გამო - ეს განცხადება ფართო აუდიტორიამ მოისმინა, ხოლო დაზუსტება მხოლოდ Fact-Checker-მა. შესაბამისად, რეკომენდირებულია, რომ გადამოწმდეს თავდაპირველი განცხადება და მასზე დაყრდნობით შეფასდეს პოლიტიკოსი. თუმცა, პოლიტიკოსის ახსნა-განმარტება, დამატებითი ინფორმაციის სახით, სტატიაში მაინც უნდა აისახოს;

2. გადამოწმების შემდეგი ეტაპი მეორადი წყაროებით ინფორმაციის მოძიებაა. ანალიტიკოსი იყენებს ყველა ხელმისაწვდომ საშუალებას, რაც მას განცხადების გადამოწმებაში დაეხმარება: 1. Google Search, ენციკლოპედიები, სპეციალური ლიტერატურა, სხვადასხვა ორგანიზაციის თუ სახელმწიფო უწყების ანგარიშები/განცხადებები და ა.შ. 2. ე.წ. Deep Web - ანუ, წყაროები, რომლებიც მხოლოდ Google Search-ით ხელმისაწვდომი არ არის. აქ იგულისხმება სხვადასხვა სახელმწიფო თუ კერძო ორგანიზაციის ფასიანი ან უფასო მონაცემთა ბაზები. მაგ. მედიამონიტორინგის ბაზა (www.mediamonitoring.ge/mms), საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეს არქივი (www.matsne.gov.ge), ტურიზმის ეროვნული ადმინისტრაციის მონაცემთა ბაზა, სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს პორტალი (www.procurement.gov.ge), საქართველოს სტატისტიკის სამსახური (www.geostat.ge), ფინანსთა სამინისტროს პორტალი (www.mof.ge), საქართველოს ეროვნული ბანკის ვებგვერდი (www.nbg.ge), საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს პორტალი (www.naprweb.reestri.gov.ge), არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციების ვებგვერდები და მონაცემთა ბაზები, მაგ. www.idfi.ge, www.factcheck.ge/page/databasewww.data.worldbank.org და ა.შ.

3. ამა თუ იმ საკითხში გასარკვევად აუცილებელია ინტერვიუები/კონსულტაციები შესაბამის ექსპერტებთან - ისინი შეიძლება იყვნენ პროსახელისუფლებო, ოპოზიციური ფლანგის ან ნეიტრალური. მათი აზრები საკითხის უკეთ გაგებაში და მის შესახებ თქვენი შეხედულების ჩამოყალიბებაში დაგეხმარებათ, მაგრამ, ბუნებრივია, ექსპერტთა აზრები უაპელაციოდ არ მიიღება და სტატიაში არ გამოიყენება როგორც ფაქტები;

4. საჯარო ინფორმაციის გამოთხოვა - როცა ინფორმაცია ინტერნეტში და სხვა მეორად წყაროებში ხელმისაწვდომი არ არის, მათ შესაბამისი უწყებებიდან ვითხოვთ. საქართველოს ადმინისტრაციული კოდექსის III თავის (ინფორმაციის თავისუფლება) მე-40 მუხლის თანახმად, „საჯარო დაწესებულება ვალდებულია გასცეს საჯარო ინფორმაცია დაუყოვნებლივ ან არა უგვიანეს 10 დღისა“...

5. ყველა საჭირო ინფორმაციის შეგროვების შემდეგ, იწყება ფაქტ-მეტრის სტატიის მომზადება, სადაც კონკრეტული საკითხის შესახებ ანალიტიკოსს მოპოვებული აქვს დიდი მოცულობის ინფორმაცია, თუმცა ფაქტ-მეტრის სტატია უნდა შეადგენდეს მაქსიმუმ (გარდა განსაკუთრებული შემთხვევებისა) 2-3 გვერდს და მკითხველისთვის რაც შეიძლება მარტივად გასაგები უნდა იყოს;

6. ფაქტ-მეტრის ანალიტიკოსები იყენებენ მონაცემთა ვიზუალიზაციის საშუალებებს - გრაფიკები, ცხრილები და ა.შ.

7. სტატიაში გამოყენებული თითოეული ინფორმაცია ყურადღებით გაანალიზებული და რამდენჯერმე გადამოწმებული უნდა იყოს. გახსოვდეთ, ფაქტ-მეტრის მთავარი პრინციპი რამდენჯერმე გადამოწმებაა;

8. სტატიაში გამოყენებულ ყველა ფაქტობრივ მონაცემსა თუ სხვა სახის ინფორმაციაზე აუცილებლად ვუთითებთ წყაროს, შესაბამისი ბმულების სახით - ფაქტ-მეტრის უმთავრესი პრინციპი გამჭვირვალობაა.

ნაბიჯი 4: საბოლოო დასკვნა და განცხადების ვერდიქტით შეფასება - პრაქტიკაში შეიძლება შეგვხვდეს სხვადასხვა ტიპის განცხადება. რადგან თითოეული მათგანი ინდივიდუალურ მიდგომას მოითხოვს, მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ, თუ რა ტიპის განცხადებებს შეიძლება წავაწყდეთ უფრო ხშირად და როგორ შევაფასოთ ისინი.

1. განცხადება, პირველ რიგში, შეიძლება იყოს სრულიად ზუსტი და არ აკლდეს მნიშვნელოვანი კომპონენტი; 

2. განცხადება შეიძლება იყოს ძირითადად ზუსტი, თუმცა საჭიროებდეს დამატებით განმარტებებს ან დაზუსტებებს. მაგ. რიცხვების დასახელებისას ადამიანები ხშირად ვახდენთ მათ დამრგვალებას. შესაძლოა, 945-ის ნაცვლად პოლიტიკოსმა თქვას 1 000 და ა.შ.

3. ფაქტ-მეტრი დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს განცხადების კონტექსტს. შესაძლოა, პოლიტიკოსის მიერ გაჟღერებული სტატისტიკა ან ფაქტობრივი მონაცემები სწორად იყოს მოყვანილი, თუმცა ისე იყოს გამოყენებული, რომ რეალობა მათ მიღმა გადაიფაროს. მაგ. თუ ვიტყვით, რომ დღეს საქართველოში სახელმწიფო ბიუჯეტის მიერ დაფინანსებულ მოხელეთა ჯამური წლიური ხელფასი 1.7 მილიარდი ლარია და ნეგატიური კონტექსტით მივანიშნებთ, რომ ამდენი თანხა ბიუროკრატიაზე იხარჯება, ამ განცხადებაში რიცხობრივი მონაცემი ზუსტი იქნება, თუმცა არაზუსტია კონტექსტი, რადგან, რეალურად, ამ თანხის არცთუ მცირე ნაწილი იხარჯება ჯარის, პოლიციის და სხვა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი სტრუქტურების შენახვაზე და არა მხოლოდ ბიუროკრატიაზე. შესაბამისად, ზემოხსენებული თანხის სრულად ბიუროკრატიულ ხარჯად წარმოჩენა არასწორ აღქმას ქმნის;

4. ხშირად საზოგადოების შეცდომაში შეყვანა ერთი ამბის კონკრეტული დეტალის გამოტოვებითაც ხდება. მაგ. თუ ხელისუფლების რომელიმე წარმომადგენელი ამბობს: „ჩვენ შევამცირეთ პრემიები საჯარო სამსახურებში“. შესაძლოა ეს ფაქტი დასტურდებოდეს, მაგრამ ამავე დროს საჯარო სამსახურებში გაზრდილი იყოს სახელფასო დანამატების ოდენობა, თანაც ისე, რომ პრემიების შემცირება გადაფაროს კიდეც. ჯამურად არაფერი არ იცვლება, პირიქით, ბიუროკრატიული ხარჯი იზრდება. ამ შემთხვევაში, კონკრეტული ფაქტის არდასახელებას აუდიტორია შეცდომაში შეჰყავს;

5. მონაცემებისა და სტატისტიკის შერჩევით წარმოდგენა - ეს ის ვითარებაა, როცა ხელსაყრელი სტატისტიკური მონაცემები ნახსენებია, ხოლო ნეგატიური მაჩვენებლები უგულებელყოფილი;

6. ე.წ. ვადაგასული ფაქტები - ისეთი სტატისტიკა ან სხვა სახის ფაქტობრივი მონაცემები, რომლებიც ოდესღაც რელევანტური იყო, მაგრამ არსებული ვითარების აღსაწერად არ გამოდგება;

7. პოლიტიკოსების განცხადებებში არცთუ იშვიათად ისმის ფრაზები აღმატებით ხარისხში, მაგ. საუკეთესო მაჩვენებელი, აქამდე არნახული მიღწევა, ან პირიქით, ყველაზე დაბალი მონაცემი, ანტირეკორდი და ა.შ. როგორც წესი, მსგავსი განცხადებები ხშირად გადაჭარბებულია ხოლმე;

8. ასევე, გვხვდება ცალსახა ტყუილები, რომელთა ამოცნობა და შეფასება შედარებით მარტივია;

9. ხშირად, საჯარო გამოსვლებში ადამიანები უშვებენ უნებლიე შეცდომებს, რომელთა გაანალიზებისას აშკარად ჩანს, რომ მისი ავტორი საზოგადოების განზრახ შეცდომაში შეყვანას მიზნად არ ისახავდა, თუმცა მაინც მცდარი ინფორმაცია გაავრცელა;

10. ასევე, ვხვდებით ე.წ. წამოცდენებს (slip of tongue), რის ვერდიქტით შეფასებაც არ ხდება. მაგ. თუ პოლიტიკოსმა შეცდომით მოიყვანა რამდენიმე ფაქტობრივი მონაცემი და შემდეგ ეს შეცდომა იქვე გამოასწორა, ბუნებრივია, თავდაპირველ შეცდომაზე არ უნდა გამოვედევნოთ.

ფაქტ-მეტრის ვერდიქტებია:

✔️ სიმართლე – განცხადება არის ზუსტი და მნიშვნელოვანი არაფერი აკლია;

✔️ მეტწილად სიმართლე – განცხადება ზუსტია, მაგრამ საჭიროებს დამატებით ინფორმაციას ან/და განმარტებას;

✔️ ნახევრად სიმართლე – განცხადება არის ნაწილობრივ ზუსტი, მაგრამ გამოტოვებულია დეტალები ან ზოგიერთი საკითხი კონტექსტს გარეშეა;

✔️ მეტწილად მცდარი – განცხადებაში არის სიმართლის ელემენტები, მაგრამ იგნორირებულია მნიშვნელოვანი ფაქტები, რასაც შეეძლო სხვა შთაბეჭდილების მოხდენა;

✔️ მცდარი – განცხადება არაზუსტია;

✔️ ტყუილი – განცხადება არაზუსტია და მასში მოცემული მტკიცება აბსურდულია;

✔️ ფაქტებით მანიპულირება - განცხადებაში გაჟღერებული ფაქტები მეტ-ნაკლებად სწორია, თუმცა სრული კონტექსტი განზრახ არის დამახინჯებული;

✔️ რიცხვებით მანიპულირება - განცხადებაში გაჟღერებული რიცხვები მეტ-ნაკლებად სწორია, თუმცა ისინი გამოყენებულია მცდარი შთაბეჭდილების შესაქმნელად;

✔️ ყალბი ამბავი - ამა თუ იმ მედიასაშუალების, პოლიტიკოსის ან სოციალური ქსელის კონკრეტული გვერდის მიერ გავრცელებული მცდარი თუ მანიპულაციური ინფორმაცია (ეს ვერდიქტი ძირითადად გამოიყენება ანტიდასავლური მესიჯების გამავრცელებელი წყაროების შეფასებისას);

✔️ ვერდიქტის გარეშე - განცხადების ვერდიქტით შეფასება შეუძლებელია.

ნაბიჯი 5: სტატიაში მოცემული ინფორმაციის კიდევ ერთხელ გადამოწმება თავად ავტორის მიერ - სტატიის დასრულების შემდეგ ფაქტ-მეტრის ანალიტიკოსები ცდილობენ რამდენჯერმე კრიტიკულად წაიკითხონ ის (ან თხოვონ დახმარება კოლეგებს) და იპოვონ ხარვეზები შემდეგი კითხვების დახმარებით:

1. რამდენად ზუსტად და სწორადაა ამოწერილი ის განცხადება, რომლის გადამოწმებაც გვსურდა?

2. შეგვიძლია თუ - არა ნათლად განმარტოთ, რატომ გადავამოწმეთ ეს განცხადება, რატომ ღირდა ის რესურსების ხარჯვად?

3. სტატიის მომზადებისას გამოყენებული ყველა წყარო გადამოწმებული და მითითებულია?

4. რამდენად მყარი და სანდოა ის არგუმენტები, რომლებზე დაყრდნობითაც კონკრეტული განცხადების სიზუსტე ან უზუსტობა დადგინდა (სტატია უტყუარ ფაქტებს ეყრდნობა თუ უბრალოდ მოსაზრებებს)?

5. რამდენად გასაგებად არის ახსნილი ძირითადი არგუმენტები და ის გზა, რომლითაც საბოლოო დასკვნამდე მივედით?

6. ნათლადაა თუ - არა სტატიაში განმარტებული, რა არგუმენტებზე დაყრდნობით ვანიჭებთ განცხადებას ამა თუ იმ ვერდიქტს?

ნაბიჯი 6: სტატიის გადამოწმება რედაქტორის მიერ - როცა ფაქტ-მეტრის ანალიტიკოსი სტატიას ასრულებს, ის ამის შესახებ ატყობინებს ფაქტ-მეტრის რედაქტორს (და მთავარ ეკონომისტს, იმ შემთხვევაში, თუ სტატია ეკონომიკური პროფილისაა), რის შემდეგაც იწყება სტატიის რედაქტირების პროცესი. სტატიის რედაქტირებისას რედაქტორი გასცემს როგორც შინაარსობრივ, ისე სტილისტური და ტექნიკური ხასიათის შენიშვნებს ნამუშევრის სრულყოფის მიზნით. ამ პროცესში შესაძლოა სტატია რამდენჯერმე დაუბრუნდეს ავტორს შესაბამისი შენიშვნებით/კომენტარებით, სანამ ის საბოლოო სახეს არ მიიღებს. ამასთან, რედაქტორისა და სტატიის ავტორს შორის ხდება შეთანხმება სტატიის საბოლოო ვერდიქტზე. შესაბამისი კონსენსუსის გარეშე, სტატია ფაქტ-მეტრის ვებგვერდზე ვერ გამოქვეყნდება.

ნაბიჯი 7: სტატიის გამოქვეყნება ვებგვერდზე და სოციალურ ქსელებში - როცა სტატია საბოლოო სახეს მიიღებს, ანუ მის შინაარსზე რედაქტორი და ავტორი სრულად თანხმდებიან, ხდება სტატიის ატვირთვა ვებგვერდზე. საბოლოო გამოქვეყნებამდე სტატიას ამოწმებს ტექნიკური რედაქტორი და ცდილობს მის ენობრივ დახვეწას, რათა მკითხველისთვის გასაგები და მარტივად აღსაქმელი იყოს. ტექნიკურ რედაქტორს ასევე აქვს უფლება გამოთქვას შინაარსობრივი შენიშვნებიც, თუკი სტატიაში რაიმე ხარვეზს აღმოაჩენს. ასეთ შემთხვევაში, სტატია კიდევ ერთხელ შეიძლება ჩასწორდეს და საბოლოოდ გამოქვეყნდეს ვებგვერდზე.

ვებგვერდზე გამოქვეყნების შემდეგ, სტატია ზიარდება სოციალურ ქსელ „ფეისბუქში“, ხდება მისი რეკლამირება და სხვადასხვა ჯგუფებში გავრცელება.

ფაქტ-მეტრის სტატიაში დაშვებული შეცდომების გასწორება

ფაქტ-მეტრი უშვებს, რომ ცალკეულ შემთხვევაში ის შეიძლება შეცდეს. შესაბამისად, ჩვენ მიერ შემოწმებული განცხადებების ავტორებს (ან ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს), თუ ისინი არ ეთანხმებიან ჩვენს კვლევასა და დასკვნას, ფაქტ-მეტრი სთავაზობს მათი შენიშვნებისა და არგუმენტების წარმოდგენას. ჩვენი გუნდი აანალიზებს შენიშვნებს და არგუმენტების სისწორის შემთხვევაში, განაახლებს ან შეასწორებს კვლევასა და ვერდიქტს. იმ შემთხვევაში, თუ სტატიას/კვლევას ემატება მნიშვნელოვანი ინფორმაცია, რომელიც მანამდე კვლევაში არ ჩანდა, თუმცა ის არ ცვლის ვერდიქტს, ჩვენ სტატიას განვაახლებთ. ხოლო, იმ შემთხვევაში, თუ სტატიას დაემატება ინფორმაცია, რომელიც ცვლის ვერდიქტს, ჩვენ სტატიას შევასწორებთ. განახლებულ თუ შესწორებულ სტატიას თვალსაჩინო ადგილას მიეთითება, თუ ვისი თხოვნით ან რა არგუმენტის გამო განახლდა/შესწორდა ის. აგრეთვე, მსგავსი სტატიები ხელახლა ქვეყნდება ფაქტ-მეტრის ვებ და „ფეისბუქ“ გვერდებზე.

აღნიშნული აქტივობა ფაქტ-მეტრის ობიექტურობისა და სრული პოლიტიკური ნეიტრალურობის პრინციპის დაცვას ემსახურება.

ფაქტ-მეტრის მუშაობის შესახებ დამატებითი კითხვების შემთხვევაში შეგიძლიათ მოგვწეროთ ჩვენს „ფეისბუქ“ გვერდზე (https://www.facebook.com/Factcheck.ge/), ელ. ფოსტაზე (info@factcheck.ge), ან დაგვიკავშირდეთ შემდეგ ტელეფონის ნომრებზე: +(995 32) 2 30 90 25; +(995 32) 2 22 29 13

იხილეთ ყველა სტატია

რეგიონები

იხილეთ ვრცლად
2838 - გადამოწმებული ფაქტი
გაზეთი ფაქტ-მეტრი
25%
სიმართლე
22%
მეტწილად სიმართლე
13%
ნახევრად სიმართლე
10%
მეტწილად მცდარი
8%

ყველაზე კითხვადი