Bir qayda olaraq, "ixrac" termini malların ixracının sinonimi kimi istifadə olunur, baxmayaraq ki, xidmətlər ticarəti xarici ticarətin eyni dərəcədə vacib tərkib hissəsidir. Xidmət ixracı bir ölkənin rezidentinin digər insanlara və ya şirkətlərə göstərdiyi hər hansı xidmətdir. Ölkənin rezidentləri və qeyri-rezidentləri arasında beynəlxalq xidmət ticarəti malların sərhəddən fiziki hərəkəti ilə bağlı olmayan belə əməliyyatların həyata keçirilməsini nəzərdə tutur və buna “görünməz” ticarət də deyilir.

Xidmətlər ticarəti həm yüksək inkişaf etmiş, həm də inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqtisadiyyatında mühüm rol oynayır və Gürcüstan kimi inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün xüsusilə vacibdir. İxrac xidmətləri yüksək maaşlı iş yerləri yaradır və malların ticarəti perspektivlərinin daha az olduğu yeni, inkişaf etmiş bazarlara çıxışı təmin edir. O, həmçinin iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə imkan verir və çox vaxt əhalinin rifahına müsbət təsir göstərən yüksək əlavə dəyərli fəaliyyətlərlə (məsələn, informasiya texnologiyaları, maliyyə xidmətləri, konsaltinq, turizm və s.) əlaqələndirilir. Buna görə də, bu sahəyə veriləndən daha çox diqqətə layiq olduğu qənaətinə gəlmək ədalətli ola bilər.

Gürcüstan Milli Bankı ticarət sahələrinə görə xidmət ticarətinin statistikasını dərc edir. Xidmətlərin ticarəti cari hesabın mühüm tərkib hissəsidir, ona görə də bu barədə məlumatı tədiyə balansında tapmaq [1] olar. 2021-ci ildə xidmət ixracı 2,5 milyard ABŞ dolları (ÜDM-in 13,6%-i), idxalı isə 1,8 milyard dollar təşkil edib. Yekunda 726 milyon ABŞ dolları məbləğində profisit yaranıb. Qeyd etmək lazımdır ki, pandemiyadan əvvəlki dövrlə müqayisədə mal ticarətindən fərqli olaraq xidmət ticarəti əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. 2019-cu ildə xidmət ixracı 4,5 milyard ABŞ dolları (ÜDM-in 26,3 faizi), idxalı isə 2,4 milyard ABŞ dolları təşkil edib.

Cədvəl 1: 2013-2021-ci illərdə xidmət ticarətinin statistikası, milyon ABŞ dolları

Mənbə: Gürcüstan Milli Bankı

Gözlənildiyi kimi, Gürcüstan ən çox gəliri xidmət sektorları arasında səyahətdən alır. 2021-ci ildə xalis səyahət gəliri 1 milyard dollar, 2019-cu ildə isə 2,6 milyard dollar olub. Nəticə etibarı ilə turizm Gürcüstanın cari hesabının əhatə dairəsi və xarici valyuta axınının mühüm qoludur. 2021-ci ildə Gürcüstan telekommunikasiya, kompüter və informasiya xidmətləri sahələrindən 120 milyon dollar xalis gəlir əldə edib ki, bu da pandemiyadan əvvəlki dövrlə müqayisədə 4 dəfə çoxdur. Qeyd etmək lazımdır ki, ayrıca götürülmüş maddələrdən boru kəmərləri və elektrik xətləri xidmətlərindən yüksək xalis gəlir əldə edilir ki, bu da son illərdə 350 milyon dollara yaxın gəlir əldə edib.

Xidmət ticarətinə görə, Gürcüstanın Statistika Xidməti də tərəfdaş ölkələr haqqında məlumatları dərc etməyə başlayıb. Onların məlumatına görə, beynəlxalq xidmət ticarəti üzrə statistik məlumatların istehsalı Avropa İttifaqının “Tvinninq” layihəsinin (2019-2021) - “Gürcüstanın milli statistika sisteminin potensialının inkişafı” alt komponentlərindən biri olub. Əvvəllər bu məlumat Sakstatın saytında açıq şəkildə göstərilmirdi və buna görə də diqqətdən kənarda qaldı. 2020-2021-ci illər üçün məlumatlar hazırda dərc olunur. Pandemiya böhranı ilə əlaqədar olaraq, çox güman ki, xidmət ticarəti konyunkturası “normal” şəraitdə fərqlidir. Ona görə də 2020-2021-ci illərin statistikasının müzakirəsi tam mənzərəni əks etdirməyə bilər. 2021-ci ildə xidmət ixracının ən böyük payı Türkiyə (365 milyon dollar), Azərbaycan (240 milyon dollar), Ukrayna (206 milyon dollar) və Rusiyadan (189 milyon dollar) gəlib. Bu dörd ölkənin ümumi xidmət ixracının 40%-ni təşkil edib. Aİ ölkələri arasında Gürcüstandan ən çox xidmət alan Almaniyadır (81 milyon ABŞ dolları). Ümumilikdə, Aİ ölkələri 423 milyon dollar, MDB ölkələri 920 milyon dollar dəyərində xidmətlər alıb.

Xidmətlərin idxalına gəlincə, 2021-ci ildə Gürcüstan rezidentlərinə ən böyük xidmət tədarükçüsü Çin (344 milyon ABŞ dolları), ikinci yerdə İran (121 milyon ABŞ dolları), Türkiyə (102 milyon ABŞ dolları), Azərbaycan (101 milyon ABŞ dolları) və Almaniya (83 milyon ABŞ dolları) olub. Maraqlıdır ki, Rusiyadan xidmət idxalı cəmi 32 milyon ABŞ dolları təşkil edib. Həmçinin Avropa İttifaqından idxal 400 milyon ABŞ dolları, MDB ölkələrindən isə 329 milyon ABŞ dolları təşkil edir. Oxşar statistika yəqin ki, səyahət sahəsi ilə bağlıdır.

[1] Ölkəyə daxil olan və ölkədən çıxan pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında məlumatlar ölkənin tədiyə balansında tam şəkildə təqdim olunur. Tədiyyə balansı müəyyən bir ölkənin iqtisadiyyatı ilə dünyanın qalan hissəsi arasında pulun hərəkətini əks etdirən bir növ hesabdır. Mühasibat balansı cari hesab, kapital hesabı və maliyyə hesabından ibarətdir. Cari hesaba mal və xidmətlər ticarəti maddəsi, gəlirlər və köçürmələr maddələri daxildir.


Oxşar məqalələr

5314 - Yoxlanılmış fakt
Fakt-metr qəzeti
27%
Doğru
17%
Yalan
10%
Əsasən-doğru
10%
Yarı-doğru
7%

Ən çox oxunan